SME ไทย กับวิกฤตกระแสเงินสดปี 2025

ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา ธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม หรือ SME คือฐานรากที่ค้ำจุนเศรษฐกิจไทย ทั้งในมิติการจ้างงาน การกระจายรายได้ และการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจในระดับท้องถิ่น SME ไทยจ้างงานมากกว่าร้อยละเจ็ดสิบของแรงงานทั้งประเทศ เป็นกลไกสำคัญที่ทำให้เศรษฐกิจหมุนเวียนในชีวิตประจำวัน ตั้งแต่ร้านอาหาร โรงงานขนาดเล็ก ไปจนถึงธุรกิจบริการที่เชื่อมโยงผู้คนจำนวนมากเข้าด้วยกัน แต่ในปี 2025 ฟันเฟืองที่เคยทำหน้าที่อย่างเงียบ ๆ นี้ กำลังส่งสัญญาณผิดปกติอย่างชัดเจน สัญญาณนั้นไม่ใช่การล้มครืนในทันที หากแต่เป็นอาการขาดสภาพคล่องที่ค่อย ๆ กัดกินความสามารถในการดำเนินธุรกิจ หลายกิจการยังเปิดร้าน ยังมีลูกค้า และยังมีคำสั่งซื้อ แต่กลับไม่มีเงินสดเพียงพอสำหรับการจ่ายต้นทุนประจำวัน วิกฤตนี้จึงอันตรายกว่าภาวะยอดขายตกแบบฉับพลัน เพราะมันเกิดขึ้นอย่างเงียบ ๆ และมักถูกมองข้ามจนกระทั่งสายเกินแก้ ปัจจัยแรกที่ซ้ำเติมสถานการณ์นี้คือหนี้ครัวเรือนที่พุ่งสูงถึงร้อยละ 90.8 ของ GDP เมื่อครัวเรือนต้องแบกรับภาระหนี้ในระดับสูง พฤติกรรมการใช้จ่ายย่อมเปลี่ยนไปโดยหลีกเลี่ยงไม่ได้ ผู้บริโภคระมัดระวังมากขึ้น ชะลอการซื้อสินค้าและบริการที่ไม่จำเป็น ผลกระทบนี้สะท้อนกลับมาที่ SME โดยตรง เพราะธุรกิจรายย่อยพึ่งพาการใช้จ่ายภายในประเทศเป็นหลัก เมื่อกำลังซื้อหดตัว ยอดขายก็ลดลง แม้ธุรกิจจะยังทำงานหนักเท่าเดิมก็ตาม ขณะเดียวกัน การเข้าถึงสินเชื่อซึ่งเคยเป็นเส้นเลือดสำคัญของ SME กลับยากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ตัวเลขหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ของ SME เพิ่มจากร้อยละ 4.6 ในปี 2562 เป็นร้อยละ 7.2 ในปี 2566 ทำให้สถาบันการเงินเข้มงวดมากขึ้นในการปล่อยกู้ ธุรกิจจำนวนมากจึงขาดเงินทุนหมุนเวียน ไม่สามารถรับมือกับช่วงรายรับสะดุด หรือใช้โอกาสขยายกิจการได้อย่างที่ควรจะเป็น เมื่อปัจจัยเหล่านี้เกิดขึ้นพร้อมกัน วิกฤตสภาพคล่องของ SME จึงไม่ได้เป็นปัญหาเฉพาะกลุ่มผู้ประกอบการ แต่เริ่มลุกลามไปสู่การจ้างงานและกำลังซื้อในภาพรวม โรงงานขนาดเล็กที่ขาดทุนทยอยปิดตัวลง เหลือเพียงผู้เล่นรายใหญ่ที่มีเงินทุนหนา สร้างโครงสร้างเศรษฐกิจที่เปราะบางและกระจุกตัวมากขึ้น โดยที่ความเสี่ยงยังคงตกอยู่กับแรงงานและธุรกิจรายย่อยเป็นหลัก

ผลกระทบของวิกฤตสภาพคล่องไม่ได้หยุดอยู่แค่ระดับธุรกิจ แต่สะท้อนออกมาเป็นตัวเลขคนตกงานที่เพิ่มขึ้นถึงกว่า 430,000 คน การจ้างงานที่หายไปหมายถึงกำลังซื้อที่ลดลง และเมื่อกำลังซื้อหดตัว SME รายอื่นก็ยิ่งเผชิญแรงกดดันมากขึ้น เศรษฐกิจภายในประเทศจึงหมุนเวียนช้าลงเป็นลูกโซ่ กระทบคุณภาพชีวิตของคนไทยในทุกบทบาท ไม่ว่าจะเป็นผู้ประกอบการ พนักงาน หรือผู้บริโภค ในบริบทเช่นนี้ การปรับตัวของ SME ไม่อาจเป็นเพียงเรื่องของการลดต้นทุนหรือรัดเข็มขัดเท่านั้น แต่ต้องเป็นการทบทวนโครงสร้างการเงินอย่างจริงจัง การบริหารกระแสเงินสดให้สอดคล้องกับความเป็นจริงของธุรกิจ การวางแผนค่าใช้จ่ายล่วงหน้า การเจรจากับคู่ค้า และการเลือกใช้เครื่องมือทางการเงินที่เหมาะสม กลายเป็นทักษะพื้นฐานที่ธุรกิจต้องมี ไม่ต่างจากการขายหรือการผลิตสินค้า อย่างไรก็ตาม ภาระนี้ไม่ควรถูกผลักให้ SME แบกรับเพียงฝ่ายเดียว บทบาทของภาครัฐและระบบการเงินยังมีความสำคัญอย่างยิ่ง การออกแบบมาตรการช่วยเหลือที่ลดภาระภาษี เพิ่มสภาพคล่อง และเปิดโอกาสให้ SME เข้าถึงเงินทุนดอกเบี้ยต่ำอย่างเป็นธรรม จะช่วยลดแรงกดดันในระยะสั้น และสร้างฐานให้ธุรกิจสามารถปรับตัวในระยะยาวได้จริง มากกว่าการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าเป็นช่วง ๆ ปี 2025 จึงไม่ใช่เพียงปีแห่งความท้าทายของ SME แต่เป็นบททดสอบของโครงสร้างเศรษฐกิจไทยโดยรวม ว่าเราจะปล่อยให้ฟันเฟืองหลักค่อย ๆ สึกหรอไปพร้อมกับการจ้างงานและกำลังซื้อ หรือจะใช้วิกฤตนี้เป็นจุดเริ่มต้นในการยกระดับความเข้าใจเรื่องกระแสเงินสด การบริหารความเสี่ยง และการสนับสนุนธุรกิจรายย่อยอย่างเป็นระบบ ท้ายที่สุด วิกฤตสภาพคล่องของ SME ไม่ใช่สัญญาณเตือนของความล้มเหลว แต่คือสัญญาณเตือนว่าระบบเดิมอาจไม่เพียงพออีกต่อไป การอยู่รอดในเศรษฐกิจยุคใหม่จึงไม่ใช่แค่เรื่องของการทำกำไร แต่คือการรักษา “เงินให้ไหลต่อได้” เพราะในวันที่กระแสเงินสดหยุดลง ธุรกิจอาจไม่มีโอกาสรอวันที่กำไรจะกลับมาอีกครั้ง

เมื่อพิจารณาลึกลงไปในโครงสร้างการเงินของ SME ไทย จะพบว่าวิกฤตสภาพคล่องไม่ได้เกิดจากการบริหารที่ผิดพลาดเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลจากแรงกดดันรอบด้านที่ทำให้ธุรกิจจำนวนมากต้องเดินอยู่บนเส้นบาง ๆ ระหว่างการอยู่รอดและการล้มลง ข้อมูลชี้ว่ากว่า 64.3% ของ SME มีภาระหนี้สิน และมากกว่าครึ่งหนึ่งต้องพึ่งพาเงินกู้นอกระบบจากเพื่อนหรือญาติพี่น้อง ซึ่งสะท้อนว่าระบบสินเชื่อในปัจจุบันยังไม่ตอบโจทย์ความเป็นจริงของธุรกิจรายย่อย ต้นทุนธุรกิจที่เพิ่มขึ้นกว่า 15% ในช่วงปีที่ผ่านมา ทั้งค่าวัตถุดิบ ค่าแรง และดอกเบี้ย ทำให้กำไรของ SME ถูกบีบอย่างต่อเนื่อง ผู้ประกอบการจำนวนมากต้องกู้หนี้ใหม่เพื่อชำระหนี้เก่า วนอยู่ในวงจรหนี้ที่ไม่สร้างการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างแท้จริง และเมื่อประวัติการชำระหนี้เริ่มสะดุด โอกาสในการเข้าถึงสินเชื่อในระบบก็ยิ่งลดลง โดยมี SME กว่าเกือบหนึ่งในสี่ที่แนวโน้มการขอกู้ถูกปฏิเสธเพิ่มขึ้น ปัญหาสำคัญที่มักถูกเข้าใจผิด คือการแยกไม่ออกระหว่าง “กำไร” กับ “กระแสเงินสด” ธุรกิจจำนวนไม่น้อยมีกำไรบนกระดาษ แต่กลับไม่มีเงินสดเพียงพอสำหรับจ่ายค่าแรง ค่าวัตถุดิบ หรือชำระหนี้ เพราะรายได้ยังไม่ถูกแปลงเป็นเงินสดจริง ลูกค้าชำระเงินล่าช้า สินค้าค้างสต็อกนาน หรือเงินถูกผูกอยู่กับสินทรัพย์ที่ยังไม่สร้างรายได้ สถานการณ์เช่นนี้ทำให้ธุรกิจล้มได้ แม้ตัวเลขกำไรจะยังดูดี สัญญาณเตือนของปัญหากระแสเงินสดมักเริ่มต้นอย่างเงียบ ๆ รายได้ลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ กำไรหดตัวแม้ยอดขายยังทรงตัว สินค้าค้างสต็อกจนเงินทุนจม หรือการเติบโตที่เร็วเกินไปโดยไม่มีเงินทุนรองรับ หากผู้ประกอบการไม่ทันสังเกตและปรับแผน ปัญหาเหล่านี้จะสะสมจนกลายเป็นวิกฤตเต็มรูปแบบในเวลาไม่นาน ปี 2025 จึงถูกมองว่าเป็นปีที่โจทย์กระแสเงินสดของ SME ยากที่สุดปีหนึ่ง ไม่ใช่เพราะธุรกิจไม่เก่งหรือไม่ขยัน แต่เพราะสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจทำให้ความผิดพลาดเล็ก ๆ มีต้นทุนสูงกว่าที่เคยเป็น การมีเงินสำรองไม่ใช่เพียงเรื่องของการป้องกันความเสี่ยง แต่เป็นเงื่อนไขสำคัญของการอยู่รอด และในบางกรณี ยังเป็นโอกาสในการลงทุนต่อยอด หากธุรกิจสามารถบริหารได้อย่างมีวินัยและมองภาพรวมอย่างรอบคอบ