ยิ่งใกล้เลือกตั้ง แต่ทำไมคนยิ่งเลือกไม่ได้

ยิ่งใกล้วันเลือกตั้ง ความคึกคักในสนามการเมืองยิ่งเพิ่มขึ้น ทั้งเวทีปราศรัย การดีเบต นโยบายใหม่ และคำสัญญาที่หลั่งไหลออกมาอย่างต่อเนื่อง แต่ในอีกด้านหนึ่ง ผลสำรวจกลับสะท้อนภาพที่สวนทางกันอย่างชัดเจน นิด้าโพลระบุว่ามีประชาชนถึง 47.25% ที่ยังไม่พบ “คนที่เหมาะสม” เพียงพอจะตัดสินใจเลือก แม้จะอยู่ในช่วงเวลาที่ข้อมูลทางการเมืองหนาแน่นที่สุดก็ตาม ตัวเลขนี้ไม่ได้บอกถึงความเฉยเมยทางการเมือง แต่กำลังสะท้อนความรู้สึกไม่มั่นใจที่สะสมมาเป็นเวลานาน ความลังเลดังกล่าวไม่ได้เกิดจากการมีตัวเลือกน้อยลง หากแต่เกิดจากการที่ตัวเลือกจำนวนมากไม่สามารถสร้างความเชื่อใจได้เพียงพอ คำพูดสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามบริบท นโยบายสามารถถูกเขียนใหม่ได้ทุกการเลือกตั้ง แต่สิ่งที่ประชาชนจำนวนมากมองหา กลับเป็นหลักฐานที่จับต้องได้ว่า เมื่อคำพูดเหล่านั้นถูกแปรเปลี่ยนเป็นอำนาจจริงแล้ว จะยังคงยืนระยะได้มากน้อยเพียงใด ความไม่แน่นอนนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงครั้งเดียว แต่เป็นประสบการณ์ซ้ำซากจากหลายรอบการเลือกตั้งที่ผ่านมา การเมืองไทยเต็มไปด้วยนโยบายจำนวนมาก แต่ข้อมูลที่อธิบายว่านโยบายเหล่านั้นจะถูกนำไปปฏิบัติจริงอย่างไร ภายใต้ข้อจำกัดด้านงบประมาณ โครงสร้างรัฐ และกรอบกฎหมาย กลับมีอยู่อย่างจำกัดยิ่ง เมื่อโครงการไม่เป็นไปตามที่ประกาศไว้ ความรับผิดชอบก็มักถูกทำให้เลือนราง ไม่มีการชี้ชัดว่าใครต้องรับผิดชอบในระดับใด และบทเรียนจากความล้มเหลวในอดีตก็มักไม่ถูกนำมาพูดถึงอย่างจริงจัง ในบริบทเช่นนี้ การเลือกตั้งจึงไม่ใช่เพียงการตั้งคำถามว่า “ควรเลือกใครดี” แต่กลายเป็นคำถามที่ลึกกว่าเดิมว่า “ควรเชื่อใจใครได้จริงแค่ไหน” เมื่อข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่ช่วยลดความเสี่ยงในการตัดสินใจ ความลังเลจึงไม่ใช่สัญญาณของการไม่สนใจการเมือง หากแต่เป็นกลไกป้องกันตัวเองของผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งในระบบที่ไม่เคยทำให้ความเชื่อใจเป็นเรื่องง่าย

ครั้งหนึ่ง การเลือกตั้งคือการเลือกด้วยความหวัง หวังว่าคำสัญญาจะพาไปสู่อนาคตที่ดีกว่า แต่เมื่อความหวังถูกใช้ซ้ำโดยไม่เคยถูกพิสูจน์ด้วยผลลัพธ์ เกณฑ์การเลือกของผู้คนก็ค่อย ๆ เปลี่ยนไป จากการมองหา “ใครดีที่สุด” กลายเป็นการประเมินว่า “เลือกใครแล้วจะเจ็บน้อยกว่า” การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้สะท้อนการมองโลกในแง่ร้าย หากแต่เป็นผลจากประสบการณ์ที่สอนให้ระมัดระวังมากขึ้นในระบบที่ไม่เคยทำให้ความเสี่ยงคุ้มค่าอย่างแท้จริง งานวิจัยด้านพฤติกรรมผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งในหลายประเทศพบว่า ผู้คนจำนวนมากตัดสินใจเลือกตั้งในช่วงเวลาสั้นมากก่อนวันเลือกตั้ง ไม่ใช่เพราะไม่ติดตามการเมือง แต่เพราะการตัดสินใจทางการเมืองมีต้นทุนทางใจสูง การเลื่อนการตัดสินใจจึงเป็นวิธีลดภาระทางอารมณ์ จนกว่าจะเห็นสัญญาณสุดท้ายที่รู้สึกว่ารับได้หรือรับไม่ได้ สิ่งที่มีอิทธิพลในช่วงท้ายมักไม่ใช่นโยบายใหม่ แต่เป็นท่าที การรับมือกับแรงกดดัน และความรู้สึกต่อความรับผิดชอบของผู้มีอำนาจ ในบริบทนี้ ความลังเลจึงไม่ใช่ความไม่สนใจ แต่เป็นการปรับตัวของประชาชนในสภาพแวดล้อมทางการเมืองที่เรียกร้องพลังใจสูงเกินควร การติดตามการเมืองไม่เพียงใช้เวลา แต่ใช้ความหวังและความอดทน เมื่อความพยายามในอดีตไม่ได้นำไปสู่ผลลัพธ์อย่างที่คาด การระมัดระวังจึงกลายเป็นกลไกป้องกันตัวเองโดยธรรมชาติ ท้ายที่สุด การที่คนจำนวนมากยังเลือกไม่ได้ ไม่ได้เป็นสัญญาณของความล้มเหลวของประชาชน แต่สะท้อนคำถามกลับไปยังระบบการเมืองเองว่า ได้สร้างเงื่อนไขที่ทำให้การเชื่อใจเป็นเรื่องสมเหตุสมผลหรือไม่ ตราบใดที่การเมืองยังทำให้ผู้คนต้องเตรียมใจรับความผิดหวังล่วงหน้า การเลือกตั้งก็จะยังคงเป็นพื้นที่ของความลังเล มากกว่าพื้นที่ของความมั่นใจ และตัวเลขของผู้ที่ “ยังไม่เจอคนที่เหมาะสม” ก็อาจไม่ใช่ความผิดของผู้เลือก หากแต่เป็นผลลัพธ์ของโครงสร้างที่ยังไม่เคยพิสูจน์ตัวเองอย่างแท้จริง

การเมืองไทยสื่อสารเก่งเรื่องอนาคต คำสัญญาใหม่ ๆ เกิดขึ้นแทบทุกการเลือกตั้ง พร้อมภาพของประเทศที่ดีขึ้นในแบบต่าง ๆ แต่สิ่งที่แทบไม่เคยเห็นอย่างเป็นระบบ คือการสรุปผลงานย้อนหลังที่ประชาชนสามารถใช้เป็นฐานในการตัดสินใจได้จริง หลายคนจำได้ว่าใครพูดอะไรไว้ แต่กลับตอบไม่ได้ว่า ในรอบที่ผ่านมา สิ่งใดสำเร็จ สิ่งใดล้มเหลว และความล้มเหลวนั้นมีใครรับผิดชอบอย่างชัดเจนหรือไม่ เมื่อการตัดสินใจต้องอาศัยความจำ แต่ความจำนั้นเต็มไปด้วยคำพูดมากกว่าผลงานที่จับต้องได้ การเลือกตั้งจึงกลายเป็นพื้นที่ของความไม่แน่นอนมากกว่าความมั่นใจ ประสบการณ์จากการเลือกตั้งปี 2566 ยิ่งตอกย้ำความรู้สึกนี้ เมื่อมีพรรคการเมืองจำนวนไม่น้อยที่แสดงจุดยืนก่อนเลือกตั้งอย่างหนึ่ง แต่ตัดสินใจอีกอย่างหนึ่งหลังจากผลการเลือกตั้งออกมา ตัวเลขพรรคที่เปลี่ยนท่าทีคิดเป็นประมาณหนึ่งในสี่ของพรรคทั้งหมด และมากกว่าครึ่งหนึ่งของพรรคที่เข้าร่วมจัดตั้งรัฐบาล ซึ่งอาจไม่ใช่ข้อกล่าวหาว่าใครผิดหรือถูก แต่เป็นร่องรอยของความเชื่อใจที่ถูกสั่นคลอนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ในเวลาเดียวกัน นโยบายแจกเงินซึ่งเริ่มต้นจากความตั้งใจช่วยเหลือผู้เดือดร้อน ค่อย ๆ กลายเป็นการแข่งขันทางการเมืองว่าใครจะให้ได้มากกว่าและเร็วกว่า เมื่อสนามเลือกตั้งถูกวัดกันด้วยตัวเลขเงินที่แจก ความสามารถในการบริหารประเทศ วิสัยทัศน์ระยะยาว และความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์หลังเลือกตั้ง กลับกลายเป็นประเด็นรองที่ไม่จำเป็นต้องถูกพิสูจน์อย่างจริงจัง ผลลัพธ์คือประชาชนไม่ได้ขาดข้อมูล แต่ขาดข้อมูลที่ช่วยประเมินว่าใครเหมาะสมกว่ากันจริง ๆ แม้จะมีพรรคใหม่เพิ่มขึ้นและพรรคเก่ายังคงอยู่ครบ แต่ช่องว่างของความมั่นใจยังคงว่างเปล่า พรรคเก่ามีอดีตให้พิจารณา แต่ยังไม่ชัดเจนว่าบทเรียนจากความผิดพลาดที่ผ่านมาได้รับการเรียนรู้มากน้อยเพียงใด ขณะที่พรรคใหม่มีแนวคิดและคำสัญญาที่น่าสนใจ แต่ยังไม่มีหลักฐานการทำงานจริงให้ประเมินความสามารถในการตัดสินใจยามเผชิญสถานการณ์ยาก เมื่อผนวกกับความไม่แน่นอนของการจัดตั้งรัฐบาลหลังเลือกตั้ง ความลังเลจึงยิ่งทวีความชัดเจนขึ้น